Bé ăn dặm bị táo bón khá thường gặp, hay do bé uống ít nước, bữa dặm ít chất xơ, bột gạo tinh quá nhiều hoặc thức ăn quá đặc so với lượng nước. Cha mẹ cho bé uống thêm vài ngụm nước bằng cốc trong bữa, thêm lê, mận, đào, khoai lang, rau xanh, yến mạch vào thực đơn, tạm giảm chuối xanh và bột gạo. Phần lớn bé đi ngoài dễ hơn sau vài ngày. Phân có máu, bụng chướng, nôn, bỏ ăn hoặc táo bón kéo dài quá 2 tuần thì cho bé đi khám.
| Dấu hiệu | Có thể do | Việc làm trước | Khi nào đi khám |
|---|---|---|---|
| Phân viên nhỏ, cứng, bé rặn đỏ mặt | Thiếu nước, thiếu chất xơ | Thêm nước, trái cây, rau | Không đỡ sau 1 đến 2 tuần |
| Ít đi ngoài hơn sau khi bắt đầu ăn dặm, phân vẫn mềm | Thay đổi bình thường | Theo dõi | Bé đau, bỏ ăn |
| Phân to, cứng, rách hậu môn có vệt máu | Táo bón kéo dài | Điều chỉnh ăn uống, hỏi bác sĩ | Nên đi khám |
| Bụng chướng, nôn, không đi ngoài nhiều ngày | Tắc ruột hoặc bệnh khác | Không tự xử lý | Đi khám ngay |
Tổng hợp theo tài liệu về táo bón ở trẻ trên HealthyChildren.org của AAP và NHS (Anh).
Thế nào là táo bón
Số lần đi ngoài của bé ăn dặm dao động nhiều, từ vài lần một ngày đến vài ngày một lần. Không đi ngoài mỗi ngày chưa chắc là táo bón. Điều quan trọng là tính chất phân và việc bé có đau khi đi hay không.
Nghĩ đến táo bón khi bé:
- Đi ngoài phân cứng, khô, thành viên nhỏ hoặc cục to.
- Rặn rất lâu, khóc khi đi ngoài.
- Đi ít hơn hẳn so với trước.
- Có vệt máu tươi ở ngoài phân do rách hậu môn.
Nguyên nhân hay gặp khi ăn dặm
- Uống ít nước. Bữa dặm đặc hơn sữa, bé cần thêm nước. Bé bú ít đi khi ăn dặm cũng làm lượng nước giảm.
- Ít chất xơ. Thực đơn nhiều bột gạo tinh, cháo trắng, ít rau quả.
- Món dễ gây táo. Chuối xanh, bột gạo, cà rốt nấu nhiều, và với một số bé là sữa, phô mai.
- Sữa công thức pha đặc. Pha sai tỷ lệ, cho ít nước hơn hướng dẫn.
- Thay đổi. Đổi sữa, bé ốm, sốt, mọc răng, đi chơi xa.
- Nhịn đi ngoài. Bé từng đau khi đi nên sợ và nín, làm phân càng khô.
Món nên cho bé ăn
- Trái cây nhóm P: lê, mận, đào, mận khô (prune). AAP gợi ý các loại này, nghiền mịn hoặc nấu mềm, vì có nhiều chất xơ và sorbitol giúp phân mềm hơn.
- Rau xanh nấu mềm: rau ngót, mồng tơi, rau cải, rau dền, băm nhỏ.
- Củ và ngũ cốc: khoai lang, bí đỏ, yến mạch, bột ngũ cốc nguyên hạt thay cho một phần bột gạo trắng.
- Đậu, đỗ nấu nhừ: đậu xanh, đậu lăng nghiền.
- Một ít dầu ăn trộn vào bữa dặm, vừa tăng năng lượng vừa giúp phân trơn hơn.
- Nước lọc: mời bé vài ngụm bằng cốc trong và sau bữa ăn. AAP cho biết bé 6 đến 12 tháng cần khoảng 120 đến 240 ml nước mỗi ngày ngoài sữa.
Món nên tạm giảm
- Chuối xanh hoặc chuối chưa chín kỹ.
- Bột gạo trắng, cháo trắng ăn quá nhiều.
- Cà rốt, táo nấu chín nếu bé đang ăn nhiều.
- Bánh quy, bánh mì trắng.
Không cần bỏ hẳn các món này. Giảm tỉ lệ và cân bằng lại với rau quả là đủ.
Cách xử lý tại nhà từng bước
- Kiểm tra cách pha sữa công thức có đúng lượng nước theo hướng dẫn trên hộp không.
- Mời bé uống nước bằng cốc trong mỗi bữa dặm.
- Thêm một món trái cây nhóm P hoặc rau xanh vào mỗi ngày.
- Làm thức ăn bớt đặc nếu bé đang ăn quá khô.
- Xoa bụng nhẹ theo chiều kim đồng hồ quanh rốn, cho bé đạp chân kiểu đạp xe khi nằm ngửa.
- Cho bé vận động, lẫy, bò nhiều hơn trong ngày.
- Theo dõi 1 đến 2 tuần. Ghi lại số lần đi ngoài và tính chất phân.
Những việc không nên làm
- Không tự thụt tháo, không bơm thuốc vào hậu môn khi chưa có chỉ định.
- Không nhét que, xà phòng, cọng rau vào hậu môn bé. Dễ làm rách, nhiễm trùng hậu môn.
- Không tự cho uống thuốc nhuận tràng, men vi sinh theo lời mách.
- Không cho bé dưới 1 tuổi ăn mật ong để chữa táo bón vì nguy cơ ngộ độc botulinum.
Đưa bé đi khám ngay khi…
- Bụng chướng căng, nôn, nôn ra dịch xanh hoặc vàng.
- Phân có máu nhiều, hoặc phân nhầy máu.
- Bé sốt, lả, bỏ ăn bỏ bú.
- Bé chưa đi ngoài quá 5 đến 7 ngày kèm quấy khóc, đau bụng.
- Táo bón kéo dài quá 2 tuần dù đã điều chỉnh ăn uống.
- Bé chậm tăng cân, sụt cân.
- Táo bón từ khi mới sinh, nhất là bé chậm đi phân su sau sinh.
Câu hỏi thường gặp
Bé ăn dặm bị táo bón nên ăn gì?
Cho bé ăn lê, mận, đào, mận khô nghiền, rau xanh nấu mềm, khoai lang, yến mạch, và mời uống thêm nước. Tạm giảm chuối xanh và bột gạo trắng. Cho thêm một ít dầu ăn vào bữa dặm.
Bé ăn dặm mấy ngày đi ị là bình thường?
Mỗi bé một khác, có bé đi vài lần một ngày, có bé vài ngày mới đi một lần. Nếu phân mềm, bé đi không đau và vẫn ăn chơi bình thường thì chưa phải táo bón.
Bé ăn dặm có cho uống nước không?
Có. Từ khi ăn dặm, NHS khuyên mời bé vài ngụm nước bằng cốc trong bữa. AAP cho biết bé 6 đến 12 tháng cần khoảng 120 đến 240 ml nước mỗi ngày, phần còn lại lấy từ sữa.
Bé ăn dặm có cần bổ sung men vi sinh không?
Bé khoẻ, ăn uống bình thường thường không cần men vi sinh. Nếu bé táo bón kéo dài hoặc có vấn đề tiêu hoá, bác sĩ sẽ khám và quyết định có cần dùng hay không.