Bé bị tay chân miệng thể nhẹ thường tự khỏi sau 7 đến 10 ngày, không có thuốc đặc trị. Việc của cha mẹ là cho bé ăn mềm, uống đủ nước, cho nghỉ ở nhà, rửa tay bằng xà phòng và theo dõi sát dấu hiệu chuyển nặng. Bé giật mình chới với, sốt cao khó hạ, nôn nhiều, đi loạng choạng, li bì hoặc thở nhanh thì phải đưa đi viện ngay, không chờ đến sáng.
| Tình trạng của bé | Mức độ | Việc làm |
|---|---|---|
| Sốt nhẹ, loét miệng, bóng nước ở tay chân mông, vẫn chơi, ăn uống được | Nhẹ | Chăm tại nhà, cho khám để bác sĩ xác định và hẹn tái khám |
| Sốt trên 2 ngày, bỏ ăn, quấy nhiều, tiểu ít | Cần khám | Đưa đi khám trong ngày |
| Giật mình khi ngủ hoặc khi thức, chới với, run tay chân, đi loạng choạng | Có biến chứng thần kinh | Đi viện ngay |
| Sốt cao 39 độ trở lên khó hạ, nôn nhiều, li bì, thở nhanh, da nổi vân tím | Nặng | Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay |
Bảng tóm tắt theo cách phân độ trong hướng dẫn chẩn đoán, điều trị tay chân miệng của Bộ Y tế và trang thông tin bệnh của NHS (Anh).
Tay chân miệng là bệnh gì
Tay chân miệng do nhóm virus đường ruột gây ra, hay gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). EV71 là chủng dễ gây biến chứng não, tim, phổi. Bệnh gặp nhiều ở trẻ dưới 5 tuổi, lây qua nước bọt, dịch bóng nước, phân, và qua đồ chơi, tay nắm cửa, bề mặt bị dính virus.
Theo NHS, người bệnh có thể lây cho người khác từ vài ngày trước khi có triệu chứng, và lây mạnh nhất trong khoảng 5 ngày đầu. Virus còn ra theo phân nhiều tuần sau khi bé đã khỏi, nên rửa tay sau khi thay tã vẫn phải giữ lâu dài.
Dấu hiệu nhận biết
Bệnh thường đi theo thứ tự:
- Sốt nhẹ hoặc vừa, mệt, biếng ăn, đau họng.
- Một đến hai ngày sau: loét trong miệng ở lưỡi, lợi, mặt trong má. Bé đau, chảy nước dãi, không chịu bú hoặc ăn.
- Bóng nước nhỏ, hình bầu dục, màu hồng hoặc xám ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông. Bóng nước thường không ngứa, khi khô không để sẹo.
Có bé chỉ có loét miệng hoặc chỉ có ban, có bé gần như không sốt. Không sốt không có nghĩa là bệnh nhẹ. Bé vẫn cần được theo dõi dấu hiệu thần kinh như mọi trường hợp khác.
Chăm bé tại nhà từng bước
- Cho bé đi khám một lần để bác sĩ xác định bệnh và mức độ. Bác sĩ sẽ dặn ngày tái khám, thường là mỗi ngày trong giai đoạn bé còn sốt.
- Cho bé nghỉ học, ở nhà đến khi hết sốt và khoẻ lại. NHS cho biết không cần chờ bóng nước lành hẳn, nhưng ở Việt Nam nhiều trường yêu cầu nghỉ theo hướng dẫn của y tế địa phương, nên hỏi nhà trường.
- Cho ăn món mềm, lỏng, nguội hoặc mát: cháo, súp, sữa, sữa chua. Chia nhiều bữa nhỏ. Tránh đồ chua, cay, mặn, nóng vì làm vết loét đau thêm. Bé còn bú mẹ thì cho bú nhiều lần hơn.
- Cho uống đủ nước. Theo dõi số lần đi tiểu. Tiểu ít, nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu thiếu nước.
- Đo nhiệt độ nhiều lần trong ngày, cả ban đêm. Mặc quần áo thoáng, không ủ kín. Thuốc hạ sốt dùng theo đơn và hướng dẫn của bác sĩ, không tự cho thêm hay đổi thuốc.
- Giữ bóng nước khô sạch. Không chọc vỡ, không bôi lá, không bôi thuốc không rõ nguồn. Tắm bằng nước sạch ấm, lau khô nhẹ.
- Cắt móng tay cho bé để hạn chế gãi, làm vỡ bóng nước.
Theo dõi dấu hiệu chuyển nặng
Bệnh có thể chuyển nặng nhanh trong khoảng 2 đến 5 ngày đầu. Hướng dẫn của Bộ Y tế coi các dấu hiệu sau là cảnh báo:
- Giật mình chới với, nhất là khi vừa ngủ hoặc lặp lại nhiều lần trong một buổi.
- Sốt cao 39 độ trở lên hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày, dùng thuốc hạ sốt vẫn không hạ.
- Quấy khóc liên tục, ngủ gà, li bì, khó đánh thức.
- Nôn nhiều.
- Đi loạng choạng, run tay chân, ngồi không vững, yếu tay chân.
- Thở nhanh, thở khó, tim đập nhanh, da nổi vân tím, vã mồ hôi, chân tay lạnh.
Đưa bé đi khám ngay khi…
- Bé giật mình từ 2 lần trở lên trong 30 phút, hoặc giật mình kèm hoảng hốt, chới với.
- Sốt cao khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày.
- Nôn nhiều, bỏ ăn bỏ uống, tiểu rất ít.
- Li bì, lơ mơ, co giật, đi đứng loạng choạng, yếu tay chân.
- Thở nhanh, thở rít, môi hoặc da tím tái.
- Bé dưới 6 tháng tuổi có sốt, hoặc bé có bệnh tim, phổi, suy giảm miễn dịch.
Những dấu hiệu này có thể xuất hiện cả khi bóng nước ít. Đừng chờ ban lan nhiều mới đi.
Phòng lây cho người trong nhà
- Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi nấu ăn, trước khi cho bé ăn, sau khi thay tã, sau khi đi vệ sinh. Người lớn và các anh chị của bé đều rửa.
- Không cho bé dùng chung thìa, cốc, khăn, bàn chải.
- Rửa đồ chơi, núm vú giả, bề mặt bé hay chạm bằng xà phòng mỗi ngày. Lau sàn, tay nắm cửa bằng dung dịch khử khuẩn gia dụng pha đúng hướng dẫn trên nhãn.
- Gom tã bẩn vào túi kín, bỏ vào thùng có nắp.
- Nhà có trẻ nhỏ khác thì cho các bé ngủ, chơi riêng trong thời gian bé ốm.
Những việc không nên làm
- Không kiêng tắm. Tắm nước ấm, nhanh, lau khô giúp da sạch, giảm bội nhiễm.
- Không kiêng gió bằng cách ủ kín, đóng cửa. Phòng thông thoáng giúp bé dễ chịu hơn.
- Không đắp lá, không bôi thuốc nam, không chọc bóng nước.
- Không tự dùng kháng sinh. Tay chân miệng do virus, kháng sinh không có tác dụng.
Câu hỏi thường gặp
Bé bị tay chân miệng kiêng gì?
Bé không cần kiêng tắm hay kiêng gió. Nên tránh món chua, cay, mặn, cứng, nóng vì làm vết loét miệng đau hơn. Bé cũng nên tạm tránh tiếp xúc với trẻ khác để không lây bệnh.
Trẻ bị tay chân miệng nhưng không sốt có sao không?
Có bé bị tay chân miệng mà không sốt hoặc sốt rất nhẹ. Không sốt chưa chắc là nhẹ, bé vẫn có thể có biến chứng. Cha mẹ vẫn theo dõi giật mình, nôn, li bì, thở nhanh như với bé có sốt.
Tay chân miệng bao lâu thì khỏi?
Theo NHS, bệnh thường tự khỏi sau 7 đến 10 ngày. Vết loét miệng thường đỡ đau sau vài ngày, bóng nước khô dần và bong. Bé còn thải virus qua phân vài tuần nên vẫn giữ vệ sinh tay kỹ.
Loét miệng do tay chân miệng khác nhiệt miệng thế nào?
Loét do tay chân miệng thường nhiều vết, kèm sốt và bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông. Nhiệt miệng thường chỉ một hai vết loét, không có ban ở tay chân. Khi không chắc, cho bé đi khám để bác sĩ phân biệt.