Trẻ sơ sinh bị nấc cụt là chuyện rất thường gặp và phần lớn vô hại. Nấc xảy ra khi cơ hoành co thắt đột ngột, hay gặp khi bé bú nhanh, nuốt nhiều hơi hoặc dạ dày căng sau bú. Nấc thường tự hết sau vài phút đến khoảng mười mấy phút, bé vẫn ngủ, vẫn chơi bình thường. Cha mẹ có thể cho bé ợ hơi, cho bú chậm lại, không cần cho uống nước. Nấc kèm nôn trớ nhiều, ho, khó thở, bỏ bú hoặc chậm tăng cân thì cho bé đi khám.
| Tình huống | Có thể do | Việc làm |
|---|---|---|
| Nấc trong hoặc sau cữ bú, bé vẫn thoải mái | Bú nhanh, nuốt hơi, dạ dày căng | Dừng bú, cho ợ hơi, chờ tự hết |
| Nấc khi bé bị lạnh hoặc vừa khóc nhiều | Thay đổi nhiệt độ, nuốt hơi khi khóc | Giữ ấm vừa đủ, dỗ bé bình tĩnh |
| Nấc nhiều, kèm trớ sữa, ưỡn người, quấy khi bú | Có thể trào ngược dạ dày thực quản | Chia cữ nhỏ, bế đứng sau bú, hỏi bác sĩ |
| Nấc kèm ho, thở khò khè, bỏ bú, không tăng cân | Cần khám | Đưa bé đi khám |
Vì sao trẻ sơ sinh hay nấc
Cơ hoành là lớp cơ nằm giữa ngực và bụng, giúp bé thở. Ở trẻ sơ sinh, cơ hoành và hệ thần kinh điều khiển nó còn non, dễ bị kích thích. Mỗi lần cơ hoành co thắt đột ngột, dây thanh đóng lại và tạo ra tiếng "hức" quen thuộc.
Các lý do hay gặp:
- Bú quá nhanh, bú quá no, dạ dày căng đẩy lên cơ hoành.
- Nuốt nhiều hơi khi ngậm vú chưa đúng, bình sữa chảy nhanh hoặc bú khi đang khóc.
- Thay đổi nhiệt độ đột ngột.
- Trào ngược dạ dày thực quản.
Nhiều bé đã nấc từ khi còn trong bụng mẹ. Tần suất nấc giảm dần khi bé lớn, thường rõ sau vài tháng tuổi.
Cách giúp bé bớt nấc từng bước
- Tạm dừng cữ bú. Nếu bé nấc khi đang bú, cho bé nghỉ một chút.
- Cho bé ợ hơi. Bế bé thẳng người, tựa vào vai, vỗ nhẹ hoặc xoa lưng. Có thể đặt bé ngồi trên đùi, đỡ cằm và ngực, vỗ lưng nhẹ.
- Cho bú lại chậm hơn. Khi bé bình tĩnh, cho bú tiếp. Nếu nấc vẫn còn nhưng bé thoải mái, có thể để bé tự hết.
- Cho ngậm núm ti giả. HealthyChildren.org của AAP cho biết động tác mút có thể giúp cơ hoành thư giãn và dừng cơn nấc.
- Giữ bé ở tư thế thẳng 15 đến 20 phút sau khi bú.
- Chờ. Phần lớn cơn nấc tự dừng mà không cần làm gì.
Phòng nấc khi cho bú
- Cho bú khi bé mới có dấu hiệu đói như mút tay, quay đầu tìm vú, trước khi bé đói lả và khóc to. Bé khóc nhiều sẽ nuốt nhiều hơi.
- Cho bé ngậm đúng khớp: miệng mở rộng, ngậm cả phần lớn quầng vú, môi dưới trề ra ngoài.
- Nếu bú bình, nghiêng bình để sữa luôn đầy núm ti, không để bé mút hơi.
- Chọn núm ti đúng cỡ tuổi, chảy chậm với bé sơ sinh. Khi dốc ngược bình, sữa nhỏ từng giọt là vừa.
- Cho ợ hơi giữa cữ: bú mẹ thì khi đổi bên, bú bình thì sau khoảng 60 đến 90 ml, theo gợi ý của AAP.
- Không cho bé bú quá no. Chia cữ nhỏ hơn nếu bé hay trớ và nấc sau bú.
Những mẹo nên bỏ
- Cho bé uống nước. Trẻ dưới 6 tháng không cần uống nước. WHO khuyên không cho bé bú mẹ hoàn toàn uống thêm nước.
- Làm bé giật mình, hù doạ. Không có tác dụng với trẻ sơ sinh, chỉ làm bé hoảng và khóc, nuốt thêm hơi.
- Kéo lưỡi, ấn mắt, bóp mũi, vỗ mạnh. Có thể gây tổn thương.
- Dán sợi chỉ, mẩu giấy lên trán. Không có bằng chứng giúp hết nấc. Mẩu giấy, sợi chỉ rơi vào miệng, mũi bé có thể gây hóc.
- Cho ăn đường, ngậm chanh. Không phù hợp với trẻ sơ sinh, dễ sặc.
Khi nào nấc là dấu hiệu của trào ngược
Trào ngược dạ dày thực quản sinh lý rất hay gặp ở trẻ nhỏ và thường tự cải thiện khi bé lớn. Nấc có thể đi kèm trớ sữa. Cần để ý nếu bé:
- Trớ nhiều sau hầu hết các cữ bú, trớ vọt mạnh.
- Ưỡn cong người, khóc thét khi bú hoặc sau bú.
- Ho, khò khè, sặc thường xuyên.
- Bú kém, chậm tăng cân.
Các biểu hiện này cần được bác sĩ đánh giá, không tự dùng thuốc.
Đưa bé đi khám ngay khi…
- Nấc kèm nôn vọt, nôn ra dịch xanh, nôn ra máu.
- Bé khó thở, thở rít, tím tái trong hoặc sau cơn nấc.
- Bé bỏ bú, bú rất ít, li bì.
- Nấc liên tục nhiều giờ, làm bé không bú, không ngủ được.
- Bé chậm tăng cân, sụt cân.
- Bé ho, sặc sữa thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh hay bị nấc có sao không?
Trẻ sơ sinh nấc nhiều lần trong ngày là bình thường nếu bé vẫn bú tốt, ngủ tốt, tăng cân đều. Nấc thường giảm dần khi bé lớn. Chỉ cần khám khi nấc đi kèm nôn trớ nhiều, khó thở hoặc chậm tăng cân.
Trẻ sơ sinh nấc cụt có nên cho bú không?
Có thể cho bú nếu bé muốn bú và vẫn thoải mái, nhiều khi bú chậm giúp bé hết nấc. Nếu bé nấc nhiều trong lúc bú, tạm dừng, cho ợ hơi rồi mới cho bú tiếp chậm hơn.
Trẻ sơ sinh nấc khi ngủ có sao không?
Bé nấc khi ngủ mà vẫn ngủ yên, không thức dậy là bình thường. Không cần đánh thức bé. Đặt bé nằm ngửa như bình thường khi ngủ.
Trẻ sơ sinh hay bị trớ sữa có sao không?
Trớ ít sữa sau bú rất hay gặp ở trẻ nhỏ do cơ thắt thực quản còn yếu. Cho bú cữ nhỏ, ợ hơi, bế thẳng sau bú giúp giảm trớ. Trớ vọt mạnh, trớ ra dịch xanh hoặc bé chậm tăng cân thì đi khám.