Bé bị tiêu chảy nên tiếp tục ăn uống theo tuổi, không nhịn ăn và không pha loãng sữa. Bé bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Bé đã ăn dặm hoặc ăn cơm thì cho cháo, cơm nát, thịt nạc, cá, trứng, rau củ nấu mềm, chuối, sữa chua, chia nhiều bữa nhỏ. Tránh nước ngọt, nước ép đóng hộp, đồ uống thể thao và món nhiều dầu mỡ. Nước mất đi được bù bằng dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn trên gói.
| Nhóm | Nên cho | Nên tránh |
|---|---|---|
| Sữa | Sữa mẹ, sữa công thức pha đúng tỷ lệ | Pha loãng sữa, tự ý bỏ sữa |
| Tinh bột | Cháo, cơm nát, mì, bún, khoai, bánh mì | Món chiên rán nhiều dầu |
| Đạm | Thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ nấu chín kỹ | Đồ tái, sống, hải sản chưa chín |
| Rau quả | Rau củ nấu mềm, chuối, táo nghiền, đu đủ | Quả quá chua, nước ép đóng hộp |
| Đồ uống | Nước lọc, oresol, nước canh, nước cháo | Nước ngọt có ga, trà sữa, nước tăng lực, đồ uống thể thao |
Bảng tổng hợp theo khuyến cáo xử trí tiêu chảy của WHO và hướng dẫn trên HealthyChildren.org của AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ).
Vì sao không nên nhịn ăn
Trước đây nhiều nhà cho bé ăn cháo trắng, kiêng thịt, kiêng sữa nhiều ngày. WHO và AAP đều khuyên ngược lại. Ruột cần dinh dưỡng để phục hồi niêm mạc. Bé nhịn ăn lâu dễ sụt cân, mệt và tiêu chảy kéo dài hơn. AAP cho biết chế độ BRAT (chuối, cơm, táo, bánh mì nướng) đã lỗi thời, bé nên quay lại bữa ăn cân đối theo tuổi trong vòng 24 giờ.
Khi bé nôn, có thể tạm ngưng món đặc vài giờ, cho uống oresol từng thìa nhỏ, sau đó cho ăn lại từ từ.
Món nên cho bé ăn
- Sữa mẹ. Tiếp tục cho bú, kể cả khi bé nôn. Sữa mẹ vừa bù nước vừa có kháng thể.
- Sữa công thức. Pha đúng tỷ lệ như bình thường. Chỉ đổi sang loại sữa khác khi bác sĩ khuyên, ví dụ khi bé tiêu chảy kéo dài nghi bất dung nạp lactose.
- Tinh bột mềm. Cháo, cơm nát, mì, bún, khoai tây, khoai lang, bánh mì.
- Đạm dễ tiêu. Thịt gà, thịt lợn nạc, cá, trứng, đậu phụ, nấu chín kỹ, băm nhỏ.
- Rau củ quả mềm. Cà rốt, bí đỏ nấu nhừ, chuối chín, táo nghiền, đu đủ.
- Sữa chua. Bé trên 6 tháng có thể ăn sữa chua không đường hoặc ít đường.
- Thêm một bữa mỗi ngày trong khoảng 2 tuần sau khi khỏi, theo khuyến cáo của WHO, để bé lấy lại cân nặng.
Món và đồ uống nên tránh
- Nước ngọt có ga, nước ép đóng hộp, trà sữa, nước tăng lực, đồ uống thể thao. Lượng đường cao kéo nước vào ruột, làm phân lỏng hơn.
- Món chiên rán, nhiều dầu mỡ, nhiều gia vị cay.
- Thức ăn để lâu, đồ tái, sống, gỏi, mắm chưa nấu chín.
- Nước cháo muối, nước đường muối tự pha. AAP khuyên không tự pha dung dịch điện giải tại nhà vì dễ sai tỷ lệ muối và đường.
Bù nước cho bé từng bước
- Mua gói oresol ở nhà thuốc. Chọn loại dành cho trẻ em hoặc oresol nồng độ thẩm thấu thấp theo khuyến cáo WHO.
- Pha đúng lượng nước chín để nguội ghi trên gói. Không pha đặc hơn, không chia nhỏ gói để pha ít nước.
- Cho bé uống từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ, cách vài phút một lần. Bé nôn thì chờ 5 đến 10 phút rồi cho uống lại, chậm hơn.
- Oresol đã pha để ở nhiệt độ phòng dùng trong ngày, thừa thì đổ bỏ.
- Lượng uống theo tuổi và theo số lần đi ngoài, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi mua. WHO khuyến cáo kèm kẽm cho trẻ tiêu chảy, loại và thời gian dùng do bác sĩ chỉ định.
Giữ vệ sinh để cả nhà không lây
Nhiều ca tiêu chảy ở trẻ do virus như rotavirus, norovirus, lây qua tay và đồ dùng. Rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, trước khi chuẩn bị thức ăn. Rửa sạch, tráng nước sôi bình sữa, bát thìa. Vắc xin rotavirus uống từ 6 tuần tuổi là cách phòng hiệu quả, hỏi cơ sở tiêm chủng về lịch uống.
Đưa bé đi khám ngay khi…
- Bé có dấu hiệu mất nước: khát nhiều, môi khô, khóc không có nước mắt, mắt trũng, tiểu ít, mệt lả.
- Phân có máu, có nhầy máu, hoặc phân đen.
- Nôn liên tục, không uống được gì.
- Sốt cao, hoặc sốt kéo dài quá 1 đến 2 ngày.
- Đau bụng nhiều, bụng chướng căng.
- Bé dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy.
- Tiêu chảy kéo dài quá 14 ngày, hoặc bé sụt cân rõ.
- Bé li bì, khó đánh thức, co giật.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị tiêu chảy uống thuốc gì?
Bù nước bằng oresol là việc quan trọng nhất và có thể làm ở nhà. Các thuốc khác như kẽm, men vi sinh hay kháng sinh phải do bác sĩ chỉ định sau khi khám. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ vì có thể gây hại.
Bé bị tiêu chảy có nên uống sữa không?
Có. Bé bú mẹ tiếp tục bú, bé uống sữa công thức tiếp tục uống sữa pha đúng tỷ lệ. Chỉ khi tiêu chảy kéo dài, bác sĩ nghi bất dung nạp lactose, mới cần đổi sang sữa phù hợp theo tư vấn.
Bé bị rối loạn tiêu hoá nên ăn gì?
Bé nên ăn món nấu chín, mềm, ít dầu mỡ, chia bữa nhỏ, uống đủ nước. Hạn chế đồ ngọt, nước ép đóng hộp, đồ ăn vặt. Rối loạn tiêu hoá kéo dài hoặc kèm sụt cân, phân có máu thì nên cho bé đi khám.
Trẻ bị viêm ruột nên ăn gì?
Cách ăn giống như khi tiêu chảy: tiếp tục bú, ăn món mềm, đủ đạm, bù nước bằng oresol. Viêm ruột thường kèm sốt, đau bụng, có khi phân nhầy máu, nên bé cần được bác sĩ khám để tìm nguyên nhân.